Çocuklarda Dışa Atım Problemleri ve Tuvalet Eğitimi

Çok sorulan konulardan biri alt ıslatma. Bazen çok yorulduğunuz, bazen çok öfkelendiğiniz… Çocuk için de ciddi bir utanç durumu. Çocuklarda alt ıslatma/kaka kaçırma sorunu ne zaman sorun olarak değerlendirilir, neler yapılabilir birlikte bakalım.

Çocuklar için tuvalet eğitimi başlangıcı çocuğun hazırbulunuşluğuna göre değişkenlik gösterir. Bazı çocuklar 18. Ayda bazı çocuklar 24 ayda yeterli kas olgunluğuna ulaşabilir. Tuvalet eğitimi bu aralıkta başlayabilir ancak tuvalet eğitimi verilmiş olsa da mesane kontrolü gerçekleşinceye kadar gece ve gündüz altlarını ıslatırlar. Gündüz kontrol 2 yaş civarı, gece kontrol edebilme ise   3,5 – 4,5 yaşları arasında kazanılır. Alt ıslatma davranışı 4 yaşından sonra hala devam ediyorsa bir sorun olabileceği düşünülebilir. İki biçimde görülebilir. Bunlardan ilki sinir kas kontrolünün gelişmesindeki gecikmeden kaynaklanabilir. İkincisinde ise tuvalet kontrolü oluştuktan sonra bir gerileme durumu söz konusudur. İkinci durum daha çok ruhsal nedenlere bağlıdır.

Enkoprezis (dışkı kaçırma) tanısında; 4 yaşını doldurmuş çocukların dışkının uygunsuz yerlere tekrarlayıcı biçimde yapılması, en az 3 ay içinde her ay en az 1 kez ortaya çıkması ve okulda, toplumsal belirgin bir sıkıntı haline gelmiş olması ve bu durumun kaynağının organik/tıbbi bir durum olmaması dikkate alınır.

Enürezis (alt ıslatma) tanısında; 5 yaşı doldurmuş çocukların, yatağına ya da kıyafetlerine tekrarlı şekilde idrarını kaçırması, en az 3 ay süreyle en az haftada 2 kez ortaya çıkması ve okulda, toplumsal belirgin bir sıkıntı haline gelmiş olması ve bu durumun kaynağının organik/tıbbi bir durum olmaması dikkate alınır.

Enürezis/enkoprezis probleminde genetik yapı etkili olabilmektedir. Çocukların önce bir doktora muayene edilmesi gerekmektedir çünkü organik sebeplerden kaynaklanıyor olabilir (mesane kapasitesinin yeterli  olmaması, ağır uyku, sık sık üşütme, böbrek ve bağırsak bozuklukları gibi).

Psikolojik faktörler de etkilidir. Bu problemi kaygının dışa vurumu olarak da düşünebiliriz. Travmatik yaşantılar etkileyebilir, yanlış ve baskıcı tuvalet eğitimi verilmesi etkileyebilir.   (Örn: Anne-babanın çocuğu zamanında tuvalete götürmemesi ve çocuk altına yaptığında dövülmesi, korkutulması.)

 

Neler Yapılabilir?

-Öncelikle çocuğunuzu mutlaka bu konuda uzman bir doktora götürün, çocuğunuzun tahlillerini mutlaka yaptırın ki sorunun biyolojik mi psikolojik mi olduğu anlaşılsın. Doktor ilgili sebebe yönelik ilaç tedavisi uygulayabilir.

-Profesyonel bir destek alarak daha etkin bir şekilde ilerleyebilirsiniz.

– Çocuğunuza karşı kesinlikle baskıcı ve cezalandırıcı yaklaşmayın, onunla alay edip başkalarına söylemekle tehdit etmeyin, başkalarının yanında utandırmayın. Islak yatakta yatmaya zorlamayın.

-Özür diletmeyin, suçlu hissettirmeyin, bir daha yapmayacağına dair söz vermesini istemeyin, olumsuz yorum yapmayın. Unutmayalım; çocuklar bile isteye bu davranışı yapmıyor onlar için de utanç verici bir durum.

-Çocuğunuza bunun bir sorun olduğunu ama üstesinden gelinebilecek bir sorun olduğunu anlatın. Çocuğunuzun bu sorununu tüm yaşamına ve kişiliğini mal etmeyin.

-İletişiminizi güçlendirerek yaşadığı duyguları sizinle paylaşmasını sağlayın, başkalarıyla kıyaslamayın,

-Önlem amacıyla da olsa kesinlikle bez bağlamayın.

-Akşam sıvı alımının kısıtlayabilirsiniz.

-Bir tablo benzeri bir şey yapıp birlikte takip edebil, ıslatmadığı geceler için ödüllendirilme yapabilirsiniz.

-Geceleri ağır uykudan dolayı kaçırmalar olabilir, alarm kurup kaldırabilir o alarma alışıp kalkmasına yardımcı olabilirsiniz.

– İdrarını tutup bırakarak (en az 5-7 kez) yapması istenerek kontrol kazanmasına yardımcı olunabilir.

 

 

Sağlıklı Tuvalet Eğitimi için;

-Çocuğun yön gösterici olmasına izin verin, kendisi için uygun zaman olmadığını belli ediyorsa ısrarcı olmayın.

– Tuvalet eğitiminde sağduyulu, özverili, sabırlı, sevecen bir üslupla ilerlenmelidir.

-Oyunu ve oyuncakları tuvalet eğitimine katabilirsiniz; oyuncak bebekler, lazımlık, oyun hamurunu kullanarak çocuğun ilgisini çekecek gülecek eğlenecek şekilde oyuncakların çişini/kakasını yaptırabilirsiniz.

-Tuvalete oturmanın keyfinden bahsedebilir. Alıştırmak için kitaplar öyküler okuyabiliriz.

 

Tuvalet eğitimine hazır olduğunu nasıl anlarım?

-Mesane kontrolü (gün içerisinde 2-3 saat kuru kalıp kalamadığı)

-Bedensel Hazırlık (el ve parmaklarının bir nesneyi kavrayabilecek gelişmişlikte olması)

-Zihinsel Gelişim (yönergelere uyabilmesi, yüzündeki organları tanıması gibi temel işlemleri yapıp yapamadığı)

 

Kaynaklar ve meraklısına ileri okuma

**DSM-5 Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı

**Oyun Oynama Sanatı/Aletha J. Solter

**Çocuk Eğitimi El Kitabı/Haluk Yavuzer

*Akbaba, M. Sütoluk, Z. Demirhindi, H. Özdener, OE. (2008). Bir yatılı bölge okulunda enürezis noktürna prevalansı ve nedenleri; 7 (3), 213-216.

*Gökduman, MK. (2006). Enürezis noktürna tedavisinde davranış tedavisinin etkinliği; davranış tedavisine yanıtsız vakalarda imipramin ve oksibutinin tedavisi. Uzmanlık tezi TC Sağlık Bakanlığı DR Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalığı,İstanbul.

*Kefi, A. ve Tekgül, S. (2006). Noktürnal enürezis.Türk Üroloji Dergisi; 32 (1), 99-105.

*Sökmen, N. (2011). Çocuklarda İdrar Kaçırma: Enürezis. Eğitimde Yansımalar, Arel Eğitim Kurumları;29.

*Ünüvar, T. (2005).Birincil ve İkincil Uykuda Altına İşeyen Çocuklarda Tanı, Sağlatım ve İzlem  Farklılıkları. ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi; 6(1), 9.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir